Tevhid; Allah’ı birlemek, sahte ilahları reddedip ibadeti yalnızca O’na yöneltmektir.
Sözlükte "bir şeyi bir kılmak, tek ve eşsiz kabul etmek" anlamına gelen tevhid; İslami bir kavram olarak, Allah'ı zatında, sıfatlarında, fiillerinde ve O'na ibadet edilmesinde bir ve tek kabul etmektir.
Tevhid, İslam binasının temeli ve bütün peygamberlerin ortak davetidir. Özünde "Lâ ilâhe illallah" (Allah'tan başka hak ilah yoktur) cümlesinin kalpte tasdik edilip hayata aktarılmış halidir. Bu yüce kelime, iki temel rükünden (aşamadan) oluşur: Nefiy (Reddetmek) ve İsbat (Kabul etmek).
Önce "Lâ ilâhe" diyerek Allah dışındaki tüm sahte ilahları, aracılara duyulan güveni ve Allah'ın sınırlarını aşan modern putları (tağutu) reddetmek; ardından "illallah" diyerek ibadeti ve mutlak itaati yalnızca âlemlerin Rabbine has kılmaktır. Yani tevhid, kalbi sahtelerinden temizleyip asıl sahibine teslim etme eylemidir.
İslam alimleri, Kur'an ve Sünnet ışığında Allah'ı birlemenin mahiyetini daha iyi kavrayabilmemiz için tevhidi üç ana başlık altında incelemiştir:
Allah’ın yaratmada, rızık vermede, diriltip öldürmede ve evreni idare etmede tek olduğuna, hiçbir ortağının bulunmadığına inanmaktır. O, kâinatın yegâne Rabbidir.
"Dikkat edin! Yaratmak da emretmek de (yalnızca) O’na aittir. Âlemlerin Rabbi olan Allah, ne yücedir." (7/A’râf, 54)
İbadet edilmeye layık hak ilahın sadece Allah olduğuna inanmak; namaz, dua, kurban, adak, tevekkül ve mutlak itaat gibi kalbî ve fiilî tüm ibadetleri sadece O'na sunmaktır. Tarih boyunca şirkin en çok işlendiği ve peygamberlerin kavimleriyle en çok mücadele ettiği alan bu boyuttur.
Örneğin; Mekkeli müşrikler de gökleri, yeri ve kendilerini Allah'ın yarattığını (Rububiyet) kabul ediyordu. Ancak dua, şefaat ve mutlak itaat yetkisini sahte ilahlarına (putlara ve aracılara) verdikleri için şirke düştüler. Bu durum, sadece Allah'ın varlığına inanmanın tevhid ehli olmak için yeterli olmadığını açıkça gösterir.
"(Rabbimiz!) Yalnızca sana ibadet eder ve yalnızca senden yardım dileriz." (1/Fâtiha, 5)
Allah’ı, kendisini Kur'an'da ve Resûlü'nün ﷺ sahih sünnetinde tanıttığı tüm isim ve sıfatlarla kabul etmek; bu sıfatları yaratılmışlara benzetmeden ve manalarını bozmadan O'na atfetmektir.
"O’nun misli (benzeri) hiçbir şey yoktur. O, (işiten ve dualara icabet eden) Es-Semi’, (her şeyi gören) El-Basîr’dir." (42/Şûrâ, 11)
Tevhid, insanın yeryüzündeki varoluş amacıdır. Amellerin Allah katında kabul olmasının yegâne şartı, o amellerin şirkten arınmış saf bir tevhid inancıyla yapılmasıdır. Bu yüzden Resûlullah ﷺ, on üç yıl boyunca Mekke'de insanları sadece bu hakikate çağırmıştır.
Aynı zamanda tevhid, en büyük özgürlük manifestosudur. İnsanı diğer insanlara, sistemlere, patronlara, korkulara veya kendi arzularına (nefsine) kul olmaktan kurtarır. Sadece ve sadece âlemlerin Rabbine kul yaparak, insanı yeryüzünde onurlu ve kula kulluktan arınmış özgür bir hayata kavuşturur.
“Allah’ın kulları üzerindeki hakkı, (sadece) O’na ibadet etmeleri ve O’na hiçbir şeyi şirk (ortak) koşmamalarıdır. Kulların Allah üzerindeki hakkı ise, kendisine şirk koşmayan kimselere azap etmemesidir.” (Buhârî, Tevhid 1; Müslim, İman 48)